Een symfonie van Beethoven, een vioolconcert van Vivaldi of een nocturne van Chopin. Iedereen heeft er een beeld bij. Toch is de vraag "wat is klassieke muziek" minder eenvoudig dan hij lijkt, want het genre beslaat ruim duizend jaar muziekgeschiedenis.
Hieronder lees je wat er precies onder klassiek valt, welke muziekperiodes je moet kennen, welke componisten erbij horen en hoe je begint met klassieke platen.
Klassieke muziek is de westerse traditie van gecomponeerde muziek, van het gregoriaans uit de middeleeuwen tot hedendaagse componisten. De muziek wordt meestal uitgeschreven in partituren en uitgevoerd door orkesten, koren, ensembles en solisten.
Het woord komt van het Latijnse classicus, dat stond voor iets van de hoogste klasse. Vanaf de negentiende eeuw werd het gebruikt voor de muziek van Haydn, Mozart en Beethoven. In engere zin is de Klassieke periode daarom de tijd van ongeveer 1750 tot 1820.
Muziekhistorici delen de westerse muziek in zes grote periodes in. Elke periode heeft eigen vormen, instrumenten en componisten. We lopen ze in de tijd af.
De oudste klassieke muziek is het gregoriaans, eenstemmig gezongen door monniken. Hildegard von Bingen schreef in de twaalfde eeuw haar eigen gezangen. In Parijs brachten Léonin en Pérotin de meerstemmige muziek tot bloei, en Guillaume de Machaut schreef in de veertiende eeuw een complete mis.
In de renaissance werd meerstemmigheid de norm. Componisten uit de Nederlanden, zoals Johannes Ockeghem, Josquin des Prez en Orlando di Lasso, waren beroemd aan hoven in heel Europa. In Italië schreef Palestrina zijn missen. In Amsterdam werkte organist Jan Pieterszoon Sweelinck, die leerlingen uit heel Noord-Europa had.
De barok bracht de opera, het concert en de fuga. Monteverdi schreef een van de eerste opera's, Vivaldi De vier jaargetijden en Händel zijn Messiah, die in 1742 in première ging. Johann Sebastian Bach schreef cantates, passies, fuga's en concerten. Zijn Matthäus-Passion wordt in Nederland sinds 1922 traditioneel elk jaar in Naarden uitgevoerd.
In de Klassieke periode draaide alles om helderheid en evenwicht. Haydn ontwikkelde de symfonie en het strijkkwartet, Mozart schreef opera's, concerten en symfonieën in een razend tempo. Beethoven begon in deze traditie en opende de deur naar de romantiek.
In de romantiek stonden gevoel, natuur en verhaal centraal. Schubert schreef honderden liederen, Chopin en Liszt maakten de piano tot sterinstrument en Wagner en Verdi domineerden de opera. Brahms, Tsjaikovski en Mahler schreven grote symfonieën voor steeds grotere orkesten.
Rond 1900 lieten componisten de oude regels los. Debussy schreef impressionistische muziek, Stravinsky veroorzaakte in 1913 een rel met Le Sacre du printemps en Schönberg ontwikkelde de twaalftoonsmuziek. Later volgden Bartók, Sjostakovitsj en minimalisten als Steve Reich, Philip Glass en Arvo Pärt. In Nederland werd Louis Andriessen een van de bekendste componisten.

Wie klassieke platen zoekt, komt steeds dezelfde vormen tegen:
Symfonie: een groot werk voor orkest, meestal in vier delen.
Concert: een werk voor solist en orkest, zoals een pianoconcert of vioolconcert.
Sonate: een werk voor een of twee instrumenten, vaak piano of viool met piano.
Strijkkwartet: twee violen, een altviool en een cello.
Opera: muziektheater met zang, orkest en decor.
Oratorium en passie: grote werken voor koor, solisten en orkest, vaak op religieuze teksten.
Lied: een gedicht op muziek voor zangstem en piano.
De kenmerken verschillen per periode, maar een paar dingen gelden bijna altijd:
Uitgeschreven: de componist legt de noten vast in een partituur.
Uitvoering: elke dirigent of solist geeft zijn eigen interpretatie van dezelfde noten.
Akoestisch: de muziek is geschreven voor instrumenten zonder versterking.
Lengte: werken duren vaak veel langer dan een popnummer, van tien minuten tot een hele avond.
Opbouw: grote werken bestaan uit delen met elk een eigen tempo en karakter.
Nederland heeft een sterke klassieke traditie. In 1888 opende in Amsterdam het Concertgebouw en werd het Concertgebouworkest opgericht. Dirigent Bernard Haitink leidde het orkest van 1961 tot 1988 en maakte talloze opnames, onder meer voor het Nederlandse label Philips.
Nederland en België liepen ook voorop in de historische uitvoeringspraktijk, met musici als Gustav Leonhardt, Frans Brüggen en Ton Koopman.
Klassieke platen verzamelen is anders dan pop of rock verzamelen. Je kiest niet alleen een werk, maar ook een uitvoering. De Vijfde van Beethoven klinkt bij elke dirigent anders, en verzamelaars hebben vaak meerdere versies van hetzelfde stuk.
Bekende klassieke labels zijn Deutsche Grammophon, Decca, Philips en EMI. Veel klassieke werken verschenen als boxset met meerdere LP's en een boekje. Waarom die boxen zo bijzonder zijn, lees je in ons stuk over boxsets. Meer verzamelboxen vind je in onze Boxsets collectie.
In onze Klassiek collectie vind je tweedehands en nieuwe LP's en boxsets, van barok tot hedendaagse muziek. We beoordelen plaat en hoes apart volgens de Goldmine Standard. Meer tweedehands albums vind je bij de tweedehands LP's.
Wie met klassieke muziek begint, wordt vaak overweldigd door de namen en nummers. Een paar antwoorden helpen op weg.
Een opusnummer, zoals op. 67, geeft de volgorde aan waarin werken van een componist zijn uitgegeven. Bij Bach en Mozart gebruikt men eigen catalogi, het BWV en het Köchelverzeichnis, afgekort als KV.
De 78-toerenplaat had maar een paar minuten speeltijd per kant. De LP, die Columbia in 1948 uitbracht, bood zo'n twintig minuten per kant. Daardoor konden lange werken voor het eerst zonder veel onderbrekingen worden gehoord.
Een symfonie is geschreven voor het hele orkest, zonder vaste solist. Een concert zet een solist tegenover het orkest, bijvoorbeeld een pianist of violist. Beide bestaan meestal uit meerdere delen.
Musici spelen oude muziek op instrumenten en volgens speelwijzen uit de tijd van de componist. Nederland en België liepen voorop, met Gustav Leonhardt, Frans Brüggen, de Kuijkens en Ton Koopman.
De vraag "wat is klassieke muziek" beantwoord je het best door te luisteren. Begin met een barokconcert van Vivaldi, een symfonie van Beethoven of een pianowerk van Chopin. Bij Vinyleers vind je klassieke muziek op LP en in boxsets, en er komen steeds nieuwe titels binnen.